Onderzoek naar ‘bijzondere samenlevingsvormen’.

maart 2011

Onderzoek naar ‘bijzondere samenlevingsvormen’. 

Ed Spruijt

In 1978 schreef Cherlin een veelgeciteerd artikel over ‘Remarriage as an incomplete institution’, vrij vertaald als: ‘hertrouw, nog lang niet maatschappelijk geaccepteerd’. Problemen in hertrouwgezinnen bleken vooral te maken te hebben met die onvolledige institutionalisering. Dit gezinstype was nog te weinig ‘normaal of gewoon’ in de samenleving, kortom ‘bijzonder’.

Cherlin noemde het hertrouwgezin dus al bijzonder. Hertrouwgezinnen zijn er zonder en met kinderen. Maar in dit artikel worden gezinnen steeds bijzonderder. De laatste noemen we stiefgezinnen. Een zeer ruime meerderheid van de stiefgezinnen is stiefvadergezin en in weer een heel klein gedeelte daarvan is de nieuwe partner een vrouw. Een stiefgezin met twee moeders dus. Dit is getalsmatig dus zeker een bijzondere samenlevingsvorm en mede daarom is er weinig onderzoek naar gedaan.

In 2009 zijn er in Nederland 72.119 huwelijken gesloten tussen man en vrouw, 573 huwelijken tussen twee mannen en 785 tussen twee vrouwen (CBS, 2010). Dan zijn er ook nog de partnerschapsregistraties: 9002 tussen man en vrouw, 221 tussen twee mannen en 274 tussen twee vrouwen. Er zijn dus iets meer (huwelijks)relaties tussen twee vrouwen dan tussen twee mannen. Globaal gesproken gaat het in 98% om twee mensen van verschillend geslacht, in iets minder dan 1% om twee mannen en in iets meer dan 1% om twee vrouwen. Hoeveel kinderen daar dan weer bij betrokken zijn en hoe vaak deze paren weer uit elkaar gaan, is niet officieel bekend.

In Scandinavië is onderzoek gedaan naar het verschil in scheidingsrisico tussen paren van verschillend en gelijk geslacht. De belangrijkste scheidingsrisico’s verschillen niet erg: op jonge leeftijd samengaan, een groot leeftijdsverschil tussen de partners, een laag opleidingsniveau en een meegemaakte ouderlijke scheiding. Wel komt scheiding bij paren van gelijk geslacht vaker voor, vooral bij twee vrouwen. De belangrijkste verklaring hiervoor is de grotere relationele gerichtheid van vrouwen. In heterosexuele relaties vragen vrouwen meestal de scheiding aan, vooral omdat zij de kwaliteit van de relatie te slecht vinden. Bij twee vrouwen is die kans dus dubbel zo groot (Andersson e.a., 2006).

Over de bijzondere samenlevingsvorm ‘gay and lesbian stepfamilies’ is in Canada onderzoek gedaan (Robitaille & Saint-Jacques, 2009). Centraal staat de vraag naar de positie van jongeren in deze gezinstypen. Er zijn tegenwoordig moderne inseminatechnieken en er is adoptie, maar de meeste kinderen met twee ouders van gelijk geslacht zijn geboren in een eerder heterosexueel huwelijk van een van de partners. Na de scheiding is er dan een partner gekomen van hetzelfde geslacht als de inwonende ouder. De onderzoekers concluderen dat deze kinderen nogal wat last hebben van de stigmatisering door de omgeving. Dat komt niet omdat ze in een stiefgezin leven. De onvolledige institutionalisering van stiefgezinnen waarover Cherlin in 1978 schreef, is inmiddels sterk afgenomen. Maar met de maatschappelijk acceptatie van de sexuele geaardheid van de ouders ligt dat anders:

“Ik was steeds bang dat iemand zou zeggen: ‘Hee, je vader is homo, dan ben jij het zeker ook omdat het erfelijk is’.”

Dat jongeren uit stiefgezinnen met twee vaders of twee moeders daarom gestigmatiseerd worden, is problematisch. Praten erover met professionals en andere jonge mensen in dezelfde situatie helpt, concluderen Robitaille en Saint-Jacques. Zij bepleiten ook meer aandacht voor deze bijzondere gezinsvormen op school, zodat de stigmatisering hopelijk op den duur zal afnemen.

Andersson, G., Noack, T., Seierstad, A., & Weedon-Fekjaer (2006). The Demografics of Same-sex Marriages in Norway and Sweden. Demography, 43, 79-98.

 

CBS (2010). Statline (www.cbs.nl).

 

Cherlin, A.J. (1978). Remarriage as an Incomplete Institution. American Journal of Sociology, 48, 634-650.

Robitaille, C., & Saint-Jacques, M.C. (2009). Social Stigma and the Situation of Young People in Lesbian and Gay Stepfamilies. Journal of Homosexuality, 56, 421-442.

 

Categorieën: Artikel kwartaalblad